หากแพลตฟอร์ม VOD หรือ OTT ของคุณกำลังเติบโต แต่ค่าใช้จ่ายด้านโครงสร้างพื้นฐานกลับเติบโตเร็วยิ่งกว่า นั่นอาจไม่ใช่เรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แพลตฟอร์ม VOD ขนาดกลางในไทยหลายแห่งอาจกำลังจ่ายค่า Storage และ Bandwidth สูงกว่าที่ควรจะเป็นโดยไม่รู้ตัว สาเหตุหลักไม่ได้เกิดจากผู้ให้บริการราคาสูงเกินไป แต่เกิดจากการตั้งค่าการบีบอัดวิดีโอและโครงสร้างการจัดเก็บข้อมูลที่ไม่ได้รับการปรับแต่งอย่างเหมาะสมตั้งแต่ต้น บทความนี้จะพาคุณไปดูตัวเลขจริงจากสถานการณ์สมมติของแพลตฟอร์ม VOD ขนาดกลางในไทย เพื่อให้เห็นว่าค่าใช้จ่ายที่ควรจะเป็นจริงๆ คือเท่าไหร่ และอะไรคือสาเหตุสำคัญที่ทำให้คุณอาจกำลังจ่ายเกินความจำเป็นอยู่ในขณะนี้

ต้นทุน VOD Platform มาจากไหนบ้าง

ก่อนจะไปดูตัวเลข สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจก่อนว่าค่าใช้จ่ายของโครงสร้างพื้นฐาน VOD มาจากแหล่งใดบ้าง โดยหลักแล้วมีสามส่วนที่สำคัญที่สุด

ส่วนแรกคือค่า CDN Traffic ซึ่งเป็นค่า Bandwidth ที่เกิดจากการส่งวิดีโอออกไปให้ผู้ชมทุกครั้งที่มีการสตรีม นี่คือค่าใช้จ่ายที่ขยายตัวโดยตรงตามจำนวนผู้ชมและชั่วโมงการรับชม และเป็นส่วนที่แพลตฟอร์ม VOD ส่วนใหญ่จ่ายเกินมากที่สุด และมักเป็นสัดส่วนที่ใหญ่ที่สุดของค่าใช้จ่ายโครงสร้างพื้นฐานทั้งหมด

ส่วนที่สองคือค่า Storage ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายในการเก็บไฟล์วิดีโอทุกรูปแบบที่ผ่านการบีบอัดแล้ว รวมถึงไฟล์ต้นฉบับและไฟล์สำรองในทุกๆ เดือน ยิ่งคลังเนื้อหาใหญ่ขึ้น ค่าใช้จ่ายส่วนนี้ก็ยิ่งสูงขึ้นตาม โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากไฟล์ทั้งหมดถูกเก็บในระดับ Hot Storage เหมือนกันหมด

ส่วนที่สามคือค่า Transcoding ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายในการแปลงวิดีโอต้นฉบับให้เป็นรูปแบบหลายความละเอียดสำหรับอุปกรณ์ต่างๆ ส่วนนี้เป็นค่าใช้จ่ายครั้งเดียวต่อชิ้นเนื้อหา แต่สามารถสะสมจนมีมูลค่ามากสำหรับแพลตฟอร์มที่มีคลังเนื้อหาขนาดใหญ่ การเข้าใจโครงสร้างของค่าใช้จ่ายเหล่านี้คือจุดเริ่มต้นของการปรับแต่งต้นทุนให้เหมาะสม

กรณีศึกษา: แพลตฟอร์ม VOD ขนาดกลางที่จ่ายค่า Bandwidth เกินกว่าที่ควร

ลองมาดูตัวเลขสมมติของ "แพลตฟอร์ม A" ซึ่งเป็นแพลตฟอร์ม VOD ขนาดกลางในไทยที่มีลักษณะใกล้เคียงกับแพลตฟอร์ม OTT ที่มีคลังเนื้อหาระดับพันชั่วโมงและฐานผู้ใช้ที่กำลังเติบโต

ข้อมูลจำเพาะของแพลตฟอร์ม A: มีผู้ใช้งานจริงต่อเดือน 200,000 คน ชั่วโมงการสตรีมรวมต่อเดือน 800,000 ชั่วโมง อัตราการส่งข้อมูลเฉลี่ยที่ส่งออก 2.5 Mbps (ใช้การบีบอัดมาตรฐาน H.264) และมีคลังเนื้อหา 3,000 ชั่วโมง เก็บในรูปแบบไฟล์ต้นฉบับบวกกับไฟล์ที่ผ่านการบีบอัดแล้ว 5 ขนาด

ค่า CDN ต่อเดือนที่แพลตฟอร์ม A กำลังจ่ายอยู่: คำนวณจาก 800,000 ชั่วโมง คูณ 2.5 Mbps คูณ 3,600 วินาที หาร 8 Bits หาร 1,000 (GB) เท่ากับประมาณ 900,000 GB หรือ 900 TB ของข้อมูลต่อเดือน ที่ราคา list price ค่า acceleration traffic ของ Tencent Cloud VOD สำหรับผู้ชมในไทย (โซน Asia Pacific 1) ซึ่งเป็นแบบขั้นบันไดตั้งแต่ 0.0748 ดอลลาร์ต่อ GB และลดเหลือ 0.0455 ดอลลาร์ต่อ GB สำหรับส่วนที่เกิน 100 TB ค่าใช้จ่ายรวมอยู่ที่ประมาณ 41,900 ดอลลาร์ต่อเดือน หรือราว 1,466,000 บาท (คิดที่ 35 บาทต่อดอลลาร์)

ค่า Storage ต่อเดือน: เนื้อหา 3,000 ชั่วโมง คูณไฟล์ที่ผ่านการบีบอัดรวมทั้งหมดเฉลี่ย 9 GB ต่อชั่วโมง เท่ากับ 27 TB ที่อัตรา STANDARD Storage 0.0009 ดอลลาร์ต่อ GB ต่อวัน (ประมาณ 0.027 ดอลลาร์ต่อ GB ต่อเดือน) คิดเป็นประมาณ 730 ดอลลาร์ต่อเดือน หรือราว 25,500 บาท

รวมค่าใช้จ่ายโครงสร้างพื้นฐาน VOD ต่อเดือนของแพลตฟอร์ม A: ประมาณ 1,491,000 บาท หรือราว 1.5 ล้านบาทต่อเดือน

ตัวเลขนี้อาจดูสมเหตุสมผลสำหรับแพลตฟอร์มขนาดนี้ แต่ปัญหาคือค่าใช้จ่ายที่ควรจะเป็นจริงต่ำกว่านี้มาก หากสถาปัตยกรรมระบบได้รับการปรับแต่งอย่างถูกต้องตั้งแต่ต้น

Bitrate คือตัวการหลักของค่า CDN ที่สูงเกินไป

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดในโครงสร้างพื้นฐาน VOD คือการมองว่าค่า CDN เป็นต้นทุนคงที่ที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ ความจริงคือค่า CDN สัมพันธ์โดยตรงกับอัตราการส่งข้อมูลหรือ Bitrate ที่ส่งออกไปหาผู้ชม หาก Bitrate ลดลง 50% ปริมาณ traffic ก็ลดลง 50% และค่า CDN ลดลงเกือบตามสัดส่วน (ราคาแบบขั้นบันไดทำให้ไม่ตรงกันพอดี)

ปัญหาของแพลตฟอร์ม VOD หลายรายในไทยคือการยังใช้การบีบอัดแบบ H.264 มาตรฐาน โดยไม่ได้ปรับแต่ง Bitrate ให้สอดคล้องกับเนื้อหาจริง ภาพยนตร์ที่มีฉากซับซ้อนต้องการ Bitrate สูง แต่รายการวาไรตี้ รายการทอล์คโชว์ หรือสารคดีที่มีความซับซ้อนทางภาพต่ำกว่าไม่จำเป็นต้องใช้ Bitrate เท่ากัน การบีบอัดทุกเนื้อหาในอัตราเดิมทำให้หลายเนื้อหาใช้ Bandwidth เกินความจำเป็นอย่างมาก

นอกจากนี้ ยังมีปัญหาเรื่องลำดับความละเอียดวิดีโอที่ไม่ได้รับการปรับให้เหมาะสม แพลตฟอร์มจำนวนมากแปลงวิดีโอออกมา 5 ถึง 6 ขนาดตามรูปแบบเดิมที่ใช้มาหลายปี โดยไม่ได้ตรวจสอบว่าความละเอียดแต่ละขนาดสมเหตุสมผลหรือไม่กับการกระจายตัวของผู้ดูจริงของแพลตฟอร์ม หากผู้ชม 80% ดูบนมือถือที่ต้องการความละเอียดไม่เกิน 720P การบีบอัดและส่ง 1080P ให้ทุกเซสชันคือการจ่ายค่า Bandwidth ที่ผู้ชมไม่ได้ประโยชน์

TSC Codec: วิธีลด CDN Cost โดยไม่กระทบ Visual Quality

Tencent Cloud VOD มีเทคโนโลยีที่เรียกว่า TSC หรือ Top Speed Codec ซึ่งเป็นเทคโนโลยีการบีบอัดวิดีโอที่ขับเคลื่อนด้วย AI โดยจะวิเคราะห์เนื้อหาของแต่ละวิดีโอ แล้วปรับแต่ง Bitrate ให้ได้คุณภาพทางภาพเทียบเท่าหรือดีกว่าการบีบอัด H.264 มาตรฐาน แต่ใช้ Bitrate น้อยกว่าถึง 50%

วิธีที่ TSC ทำงานแตกต่างจากการบีบอัดมาตรฐานคือ TSC ไม่ใช่แค่การบีบอัดไฟล์ให้เล็กลง แต่เป็นการใช้ AI วิเคราะห์ทุกเฟรมของวิดีโอเพื่อจัดสรรข้อมูลไปยังส่วนที่การรับรู้ทางภาพของมนุษย์ให้ความสำคัญมากที่สุด ในขณะที่ลด Bitrate ในส่วนที่ผู้ชมไม่ได้สังเกตเห็น ผลลัพธ์คือวิดีโอที่มีขนาดไฟล์และ Bandwidth ที่ใช้น้อยกว่า แต่ผู้ชมไม่สามารถบอกความแตกต่างได้เมื่อเทียบกับต้นฉบับ

กลับมาที่กรณีของแพลตฟอร์ม A หาก TSC ช่วยลดอัตราส่งข้อมูลเฉลี่ยจาก 2.5 Mbps เป็น 1.25 Mbps โดยคุณภาพทางภาพคงเดิม ผลที่ได้คือข้อมูล CDN ต่อเดือนลดลงจาก 900,000 GB เหลือ 450,000 GB และค่า CDN ต่อเดือนลดจากประมาณ 1,466,000 บาท เหลือประมาณ 749,000 บาท หรือประหยัดได้ราว 717,000 บาทต่อเดือน หรือประมาณ 8.6 ล้านบาทต่อปี (ยังไม่รวมค่า transcoding ด้วย TSC ซึ่งคิดแยก) โดยที่ผู้ชมไม่รู้สึกถึงความแตกต่างใดๆ

สิ่งที่สำคัญคือ TSC ไม่ต้องการการเปลี่ยนโครงสร้างพื้นฐานใดๆ ของฝั่งแพลตฟอร์ม ผลลัพธ์ยังเป็นรูปแบบ HLS หรือ DASH เหมือนเดิม ผู้ชมยังใช้ตัวเล่นวิดีโอเดิม การส่งข้อมูลผ่าน CDN ยังทำงานเหมือนเดิม เพียงแต่ไฟล์ที่ส่งออกไปมีขนาดเล็กลงครึ่งหนึ่ง TSC ยังพร้อมใช้งานกับการสตรีมสดผ่าน CSS (Cloud Streaming Service) ด้วย ทำให้ครอบคลุมต้นทุน Bandwidth ทั้ง VOD และสตรีมสดในระบบเดียว

Cold Storage Tiering: ค่าใช้จ่ายที่มักถูกมองข้าม

ค่า Storage อาจดูเล็กน้อยเมื่อเทียบกับ CDN แต่สำหรับแพลตฟอร์มที่มีคลังเนื้อหาสะสมมาหลายปี ค่า Storage สามารถสูงได้มากหากทุกไฟล์ถูกเก็บในระดับ Hot Storage เหมือนกันหมด

ความจริงของแพลตฟอร์ม VOD คือเนื้อหาส่วนใหญ่ไม่ได้ถูกดูสม่ำเสมอตลอดเวลา ซีรีส์หรือภาพยนตร์ที่ออกมา 2 ถึง 3 ปีที่แล้วอาจยังมีผู้ชมอยู่บ้าง แต่ปริมาณข้อมูลต่ำกว่าเนื้อหาใหม่มาก การเก็บเนื้อหาเก่าเหล่านี้ในราคา Hot Storage เหมือนเนื้อหาใหม่ที่เพิ่งออกคือการจ่ายค่าใช้จ่ายสูงเกินความจำเป็น

Tencent Cloud VOD รองรับการจัดระดับจัดเก็บข้อมูลอัตโนมัติ ซึ่งแยกเนื้อหาออกเป็น Hot Tier สำหรับเนื้อหาที่มีความถี่ในการเข้าถึงสูงและต้องการความเร็วในการส่งข้อมูลต่ำ กับ Cold Tier สำหรับเนื้อหาเก่าที่มีข้อมูลต่ำ ตามราคา list price ของ VOD ในภูมิภาคนอกจีนแผ่นดินใหญ่ (รวม Bangkok) คลาส STANDARD_IA อยู่ที่ 0.0006 ดอลลาร์ต่อ GB ต่อวัน (ประมาณ 0.018 ดอลลาร์ต่อเดือน) ถูกกว่า STANDARD ที่ 0.0009 ดอลลาร์ต่อ GB ต่อวันราวหนึ่งในสาม และยังให้บริการผู้ชมได้ตามปกติ แต่มีระยะเก็บขั้นต่ำ 30 วัน ส่วนคลาส ARCHIVE ถูกกว่านั้นอีก (0.0003 ดอลลาร์ต่อ GB ต่อวัน) แต่ต้องดึงไฟล์กลับก่อนเล่นและมีค่าดึงข้อมูลแยก จึงเหมาะกับไฟล์ต้นฉบับที่แทบไม่ได้ใช้มากกว่าไฟล์สำหรับสตรีม

สำหรับแพลตฟอร์ม A หาก 70% ของคลังเนื้อหาถูกย้ายไปคลาส STANDARD_IA ค่า Storage จะเปลี่ยนจากประมาณ 25,500 บาทต่อเดือน เป็นประมาณ 19,600 บาทต่อเดือน ประหยัดได้ประมาณ 6,000 บาทต่อเดือน หรือราว 71,000 บาทต่อปี ซึ่งเมื่อรวมกับการประหยัด CDN จาก TSC Codec ทำให้ผลลัพธ์รวมยิ่งชัดเจนมากขึ้น

ตัวเลขที่ควรเป็นจริง และจะเริ่มต้นจากตรงไหน

เมื่อรวมทั้งการประหยัด CDN จาก TSC Codec และการประหยัด Storage จากการจัดระดับ แพลตฟอร์ม A ควรจ่ายค่าโครงสร้างพื้นฐาน VOD อยู่ที่ประมาณ 768,400 บาทต่อเดือน แทนที่จะเป็นประมาณ 1,491,000 บาท ลดลงเกือบ 50% โดยที่ผู้ชมไม่รู้สึกถึงความแตกต่างใดๆ ในการรับชม และรวมประหยัดได้ปีละประมาณ 8.7 ล้านบาท

สิ่งที่ควรทำก่อนคือตรวจสอบค่าใช้จ่ายโครงสร้างพื้นฐาน VOD ปัจจุบันอย่างละเอียด เพื่อดูว่าสัดส่วนของ Storage, Transcoding, และ CDN Traffic เป็นอย่างไรในแต่ละเดือน ในตัวอย่างข้างต้น ค่า CDN คิดเป็นกว่า 95% ของค่าใช้จ่ายทั้งหมด ซึ่งทำให้ TSC Codec เป็นเครื่องมือที่มีผลมากที่สุดในการลดต้นทุนแบบเห็นผลเร็ว

Tencent Cloud VOD เป็นแพลตฟอร์มที่รวมการบีบอัด TSC, การจัดเก็บข้อมูลแบบจัดระดับ, การส่งข้อมูลผ่าน CDN, การจัดการลิขสิทธิ์ดิจิทัลแบบหลายระบบ, และชุดพัฒนาซอฟต์แวร์สำหรับตัวเล่นวิดีโอไว้ในที่เดียว ทำให้ไม่จำเป็นต้องใช้ผู้ให้บริการหลายรายสำหรับแต่ละชั้น ซึ่งในตัวเองก็เป็นการลดต้นทุนในแง่ของค่าใช้จ่ายในการบูรณาการและการบริหารจัดการผู้ให้บริการด้วย สำหรับแพลตฟอร์ม OTT ที่ปัจจุบันใช้ผู้ให้บริการ CDN แยก ผู้แปลงไฟล์แยก และผู้ให้บริการการจัดการลิขสิทธิ์แยก ค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการเหล่านั้นรวมกันมักสูงกว่าที่ทีมเห็นในแต่ละใบแจ้งหนี้

สำหรับแพลตฟอร์ม VOD ที่มีคลังเนื้อหาขนาดใหญ่และฐานผู้ชมที่กำลังเติบโต การปรับแต่งค่าใช้จ่ายเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องของการประหยัด แต่เป็นเรื่องของระยะเวลาในการดำเนินธุรกิจที่ยาวขึ้น และงบประมาณที่เหลือไปลงทุนกับเนื้อหาหรือฟีเจอร์ผลิตภัณฑ์ใหม่ได้มากขึ้น แทนที่จะสูญเสียไปกับโครงสร้างพื้นฐานที่ตั้งค่าเกินความจำเป็น

Frontyr Digital เป็นพาร์ทเนอร์อย่างเป็นทางการของ Tencent Cloud ในประเทศไทย เราช่วยแพลตฟอร์ม VOD และแพลตฟอร์ม OTT ในไทยตรวจสอบค่าใช้จ่ายโครงสร้างพื้นฐานปัจจุบัน และออกแบบสถาปัตยกรรมที่เหมาะสมเพื่อลดต้นทุนจริงโดยไม่กระทบต่อประสบการณ์ของผู้ชม

หากต้องการทราบว่าแพลตฟอร์มของคุณกำลังจ่ายเกินกว่าที่ควรในส่วนไหน ติดต่อทีม Frontyr Digital เพื่อร่วมวิเคราะห์ต้นทุน CDN, โครงสร้าง Storage และการตั้งค่าการบีบอัดปัจจุบันของคุณ เทียบกับราคา list price ของ Tencent Cloud VOD