เมื่อไหร่ที่แอปของคุณบันทึกวิดีโอคอลปรึกษาแพทย์ได้?

PDPA (พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562) ไม่ได้ห้ามการบันทึก แต่กำหนดให้ทุกการเก็บข้อมูลต้องมีวัตถุประสงค์และฐานทางกฎหมาย สำหรับข้อมูลสุขภาพ มาตรา 26 อนุญาตให้ประมวลผลโดยไม่ต้องขอความยินยอมโดยชัดแจ้งได้ในบางกรณี เช่น การวินิจฉัยโรคและการให้บริการด้านสุขภาพ เมื่อจำเป็นเพื่อปฏิบัติตามกฎหมาย หรือตามสัญญาระหว่างคนไข้กับผู้ประกอบวิชาชีพที่มีหน้าที่รักษาความลับ ซึ่งมักครอบคลุมตัวการปรึกษา แต่ไม่ได้แปลว่าครอบคลุมการบันทึกวิดีโอทั้งคอลเสมอไป

คำถามที่ควรตอบให้ได้ก่อนเปิดฟีเจอร์คือ "บันทึกไปเพื่ออะไร" วัตถุประสงค์ที่พบบ่อยมี 3 แบบ และแต่ละแบบอาจต้องใช้ฐานต่างกัน:

• ประกอบเวชระเบียน เก็บเป็นหลักฐานการรักษาคู่กับบันทึกของแพทย์

• ตรวจสอบคุณภาพและข้อร้องเรียน ใช้เมื่อมีข้อพิพาทเรื่องการวินิจฉัยหรือการสั่งยา

• ฝึกอบรมหรือวิจัย วัตถุประสงค์นี้อยู่นอกการรักษาโดยตรง จึงมักต้องขอความยินยอมแยกอีกข้อ

นอกจาก PDPA ยังมีแนวทางปฏิบัติการแพทย์ทางไกลของแพทยสภาที่ทีมควรตรวจสอบประกอบ ถ้าคุณยังส่งลิงก์ Zoom ให้หมอใช้บัญชีส่วนตัว อ่านความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องได้ใน แอปหมอออนไลน์ยังส่งลิงก์ Zoom?

ควรขอความยินยอมด้วยถ้อยคำแบบไหน และขอตอนไหน?

PDPA กำหนดให้การขอความยินยอมแยกออกจากข้อความอื่นอย่างชัดเจน ใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย และต้องไม่นำการให้บริการมาเป็นเงื่อนไขให้ยินยอมเก็บข้อมูลที่ไม่จำเป็นหรือไม่เกี่ยวกับบริการนั้น ในทางปฏิบัติ เราแนะนำ 3 หลักเรื่องเวลา:

1. ขอก่อนเข้าห้องคอล ไม่ใช่ซ่อนในข้อกำหนดการใช้งานตอนสมัครสมาชิก เพราะคนไข้ต้องรู้ว่าคอลนี้จะถูกบันทึก

2. ขอทุกครั้ง หรือทุกครั้งที่วัตถุประสงค์เปลี่ยน การยินยอมครั้งเดียวสำหรับทุกนัดในอนาคตอาจไม่ชัดพอ

3. แสดงสถานะระหว่างคอล มีสัญลักษณ์ "กำลังบันทึก" ให้ทั้งแพทย์และคนไข้เห็นตลอดเวลา

ถ้อยคำขอความยินยอมที่ใช้จริงควรให้ฝ่ายกฎหมายขององค์กรตรวจและปรับให้เข้ากับบริการของคุณ

ทำไมไฟล์บันทึกการปรึกษาถึงเสี่ยงกว่าข้อมูลทั่วไป?

ข้อมูลในเวชระเบียนแบบข้อความมักมีเฉพาะสิ่งที่แพทย์จด แต่ไฟล์วิดีโอเก็บทุกอย่าง ตั้งแต่อาการที่คนไข้เล่า สภาพในบ้าน ไปจนถึงคนอื่นที่เดินผ่านหลังกล้อง ข้อมูลสุขภาพจัดเป็นข้อมูลอ่อนไหว และหากเป็นข้อมูลชีวภาพที่ใช้ระบุตัวตน เช่น ใบหน้าสำหรับยืนยันตัวตน ก็อาจเข้ามาตรา 26 ด้วย

บทลงโทษสำหรับการประมวลผลข้อมูลอ่อนไหวโดยไม่มีฐานทางกฎหมายรวมถึงโทษปรับทางปกครองสูงสุด 5 ล้านบาท ความรับผิดทางแพ่งที่ศาลอาจสั่งค่าสินไหมเพิ่มได้ถึง 2 เท่า และโทษทางอาญาในบางกรณี

นอกจากนี้ หากไฟล์รั่วไหล ผู้ควบคุมข้อมูลมีหน้าที่แจ้ง สคส. โดยไม่ชักช้าภายใน 72 ชั่วโมงนับจากทราบเหตุเท่าที่จะสามารถกระทำได้ และแจ้งเจ้าของข้อมูลเมื่อมีความเสี่ยงสูง ระบบที่ไม่มี Access Log จะตอบไม่ได้ด้วยซ้ำว่าใครเปิดไฟล์ไปบ้าง

ควรเก็บไฟล์บันทึกไว้ที่ไหน และนานแค่ไหน?

PDPA กำหนดให้เก็บข้อมูลไว้ไม่นานเกินความจำเป็นตามวัตถุประสงค์ และต้องระบุระยะเวลาเก็บในประกาศความเป็นส่วนตัว ถ้าไฟล์เป็นส่วนหนึ่งของเวชระเบียน อาจต้องเก็บตามระยะเวลาที่กฎหมายสถานพยาบาลหรือแนวทางของแพทยสภากำหนด ส่วนไฟล์เพื่อตรวจสอบคุณภาพควรกำหนดระยะเวลาให้สั้นที่สุดเท่าที่ยังรับเรื่องร้องเรียนได้ และระบุไว้ในนโยบายขององค์กร

• ที่เก็บ บัญชีคลาวด์ขององค์กร เข้ารหัสทั้งขณะเก็บและขณะส่ง และเลือก Region ที่ทราบตำแหน่งชัดเจน

• สิทธิ์เข้าถึง แพทย์ผู้รักษาเปิดได้เฉพาะไฟล์ของคนไข้ตัวเอง ฝ่ายอื่นต้องขอสิทธิ์และมีบันทึกเหตุผล

• การลบ ตั้ง Lifecycle Rule (กฎลบไฟล์อัตโนมัติ) ตามระยะเวลาที่ตกลง ไม่พึ่งให้คนลบด้วยมือ

TRTC มี Cloud Recording (การบันทึกคอลบนคลาวด์) ที่ส่งไฟล์เข้าพื้นที่จัดเก็บของบัญชีคุณเอง และ Tencent Cloud มี Data Center ในกรุงเทพฯ ดูรายละเอียดด้านความปลอดภัยของ TRTC ได้ใน TRTC กับ PDPA และความปลอดภัยของข้อมูล

ถ้าระบบประมวลผลอยู่นอกประเทศไทย ต้องทำอะไรเพิ่ม?

มาตรา 28 และ 29 ของ PDPA กำหนดเงื่อนไขการส่งข้อมูลไปต่างประเทศ และ สคส. ออกประกาศรายละเอียดเรื่องนี้ในปี 2566 ประเด็นที่ทีมเทคนิคมักมองข้ามคือ วิดีโอคอลมีข้อมูลสองส่วนที่อาจอยู่คนละที่:

• สัญญาณระหว่างคอล ภาพและเสียงที่วิ่งผ่านเซิร์ฟเวอร์ของผู้ให้บริการระหว่างคุย ซึ่งอาจผ่านเซิร์ฟเวอร์ใกล้ผู้ใช้ที่สุด

• ไฟล์บันทึกและ Log ข้อมูลที่ถูกเก็บถาวร ซึ่งควรกำหนด Region ให้ชัดในสัญญาและในการตั้งค่า

เราแนะนำให้ขอเอกสาร Data Processing Agreement (ข้อตกลงการประมวลผลข้อมูล) และรายการ Region ที่ใช้จริงจากผู้ให้บริการทุกเจ้าก่อนเซ็นสัญญา ไม่ว่าจะเป็น TRTC หรือเจ้าอื่น

คนไข้ขอดู ขอสำเนา หรือขอลบไฟล์บันทึกได้ไหม?

PDPA ให้สิทธิ์เจ้าของข้อมูลหลายข้อ รวมถึงสิทธิ์ขอเข้าถึงและขอสำเนา (มาตรา 30) สิทธิ์ถอนความยินยอม (มาตรา 19) และสิทธิ์ขอลบหรือทำให้ระบุตัวตนไม่ได้ (มาตรา 33) สำหรับคำขอเข้าถึง องค์กรต้องดำเนินการโดยไม่ชักช้า และไม่เกิน 30 วันนับจากได้รับคำขอ

สิ่งที่ซับซ้อนสำหรับไฟล์วิดีโอคือ ในไฟล์มีทั้งคนไข้และแพทย์ เมื่อคนไข้ขอสำเนา ต้องพิจารณาด้วยว่าการให้สำเนากระทบสิทธิและเสรีภาพของแพทย์หรือบุคคลอื่นหรือไม่ และถ้าไฟล์เป็นส่วนหนึ่งของเวชระเบียนที่ต้องเก็บตามกฎหมาย องค์กรอาจปฏิเสธการลบได้ และควรแจ้งเหตุผลให้คนไข้ทราบ ระบบจึงควรแยกให้ได้ว่าไฟล์ไหนเก็บเพื่อวัตถุประสงค์ใด

แอปต้องสร้างอะไรบ้างก่อนเปิดปุ่มบันทึก?

ทั้งหมดนี้เป็นงานของแอปคุณ ไม่ใช่สิ่งที่ SDK (ชุดเครื่องมือสำหรับนักพัฒนา) ทำให้อัตโนมัติ SDK ให้ความสามารถในการบันทึก ส่วนการตัดสินใจว่าเมื่อไหร่ควรบันทึกเป็นหน้าที่ของระบบคุณ

จุดที่เราแนะนำคือ ให้เซิร์ฟเวอร์ของคุณเป็นผู้สั่งเริ่ม Cloud Recording ผ่าน API หลังตรวจว่ามีความยินยอมแล้ว ไม่ใช่ให้แอปฝั่งผู้ใช้สั่งเอง เพราะฝั่งแอปถูกแก้ไขได้ ดูความสามารถด้าน Recording ของ TRTC ได้ที่หน้าผลิตภัณฑ์

ทีมส่วนใหญ่พลาดตรงไหนบ้าง?

• ซ่อนความยินยอมในข้อกำหนดการใช้งาน คนไข้กดยอมรับตอนสมัครโดยไม่รู้ว่าทุกคอลถูกบันทึก ซึ่งอาจไม่ถือเป็นความยินยอมโดยชัดแจ้ง

• บันทึกทุกคอลเป็นค่าเริ่มต้น "เผื่อไว้ก่อน" ทำให้มีข้อมูลอ่อนไหวมากเกินวัตถุประสงค์ และเพิ่มความเสียหายเมื่อรั่วไหล

• ไม่มีวันลบ ไฟล์สะสมทุกเดือน ทั้งค่าเก็บข้อมูลและความเสี่ยงโตขึ้นพร้อมกัน

• แพทย์ดาวน์โหลดไฟล์ไปเครื่องตัวเอง เมื่อไฟล์ออกจากระบบ องค์กรก็ควบคุมการลบไม่ได้อีก

• ไม่มี Access Log เมื่อเกิดเหตุ ตอบ สคส. ไม่ได้ว่าใครเข้าถึงไฟล์ใดบ้าง

• ไม่คุยกับ DPO ก่อนเขียนโค้ด แก้ Flow ความยินยอมหลังเปิดใช้งานแล้วแพงกว่าออกแบบให้ถูกตั้งแต่แรกหลายเท่า

ทีม Solution Architect ของ Frontyr ช่วยออกแบบ Flow การบันทึกที่ผูกกับความยินยอมบน TRTC ได้ และทำงานร่วมกับฝ่ายกฎหมายของคุณ ขอบัญชีทดลอง TRTC ฟรีสูงสุด 28 วันจากฟอร์มด้านล่าง